به یاد دارید كه دموكریت برای اتم ها شكل های گوناگونی تصور می كرد. در حالی كه دالتون اتم ها را ذره هایی كروی می دانست. اتم آن قدر كوچك است كه نمی توان آن را دید اما مانند جسمی كه درون جعبه است و دیده نمی شود، می توان با بررسی رفتاری كه از خودشان می دهد، در مورد شكل دو ویژگی های آن حدسهایی زد. جوزف تامسون دانشمند انگلیسی، دیدگاه دالتون مبنی بر كروی بودن شكل اتم را پذیرفت اما برخلاف او كه اتم را مانند یك ساچمه فنری، كره ای توپر و سفت و بدون ساختار درونی تصور می كرد، تامسون درباره ساختار اتم نظر دیگری داشت: 

 


چهارده سال پس از تامسون یعنی در سال 1911 میلادی ارنست رادفورد دانشمند نیوزیلندی در دوستی مدل تامسون برای اتم تردید كرد. وی پس از آزمایش های بسیار ساختار دیگری برای اتم پیشنهاد كرد و مدل تازه ای برای آن ارائه داد. 

 

رادفورد در مدل خود بار مثبت هسته ای اتم را به ذره هایی به نام پروتون نسبت داد. بارالكتریكی پروتون به اندازه ی بار الكترون است. در حالی كه اندازه گیریها نشان داده است كه جرم پروتون حدود دو هزار بار بیشتر از جرم یك الكترون است.
دو سال پس از رادفورد یعنی در سال 1913 میلادی، نیلز بورد دانشمند دانماركی، مدل اتمی رادفورد را برای توجیه برخی از ویژگیهای اتم نارسا دانست و از این رو مدل دیگری برای اتم پیشنهاد كرد.
گفتنی است مدل بور علیرغم نارسا بودن اطلاعات سودمندی درباره ساختار هر اتم در اختیار ما می گذارد. 


منبع: شبكه آموزشی رشد. 

  ((اعلام نظر یادتان نرود.))
دیگر ذره های سازنده اتم : 

جیمز چاد و یك دانشمند انگلیسی، 20 سال پس از بور كشف كرد كه در هسته ی اتم علاوه بر پروتون، ذره دیگری نیز وجود دارد. او این ذره را كه جرم آن تقریباً با جرم پروتون برابر است بارالكتریكی ندارد. نوترون به این ترتیب، وجود سه ذره ساختار اتم ثابت شد. 
جای ذره
جرم نسبی(نسبت به جرم الكترون)
بارالكتریكی نسبی
نام ذره

درون هسته

درون هسته

اطراف هسته
1840

1840

1
1+

0

1-
پروتون

نوترون

الكترون

همان طور كه می دانید 109 عنصر شناخته شده است. اتم های سازنده ی هر یك از این عنصرها، عدد اتمی ویژه خود را دارند. برای نمونه، اتم هیدروژن ساده ترین اتم شناخته شده است و تنها یك پروتون هسته ای آن را می سازد، عدد اتمی این اتم یك است. عنصر بعد از هیدروژن هلیم است. این عنصر دو پروتون و دو نوترون در هسته خود دارد. بنابراین عدد اتمی آن 2 است. اگر عنصرهای شناخته شده را به ترتیب افزایش عدد اتمی آن ها، كنار هم قرار دهیم، جدولی بدست می آید كه به آن جدول تناوبی عنصرها می گویند. در این جدول برای نمایش عنصرها از نمادهای ویژه ای استفاده می كنند كه نمادهای شیمیایی نامیده می شوند. عدد اتمی و عدد جرمی، دو ویژگی مهم یك اتم به شمار می اید. این دو ویژگی را بصورت عددهایی در سمت چپ نماد شیمیایی عنصر می نویسند. برای مثال (اتم هلیم، با دو پروتون (عدد اتمی :2) و دو نوترون (عدد جرمی 4=2+2) به صورت زیر نشان داده می شود: 4 ! عدد جرمی He
2 ! عدد اتمی


 



  نمادهای شیمیایی : 

همان گونه كه گفتیم به حروفی كه در هر خانه ی جدول تناوبی عنصرها می بینید نماد شیمیایی می گویند. برای نمایش هر عنصر به جای نوشتن نام كامل آن از این نمادهای یك یا دو حرفی استفاده می شود.این نماد بیشتر از نام لاتین عنصرها گرفته شده اند. برای مثال، هیدروژن را با حرف H نشان می دهند. H نخستین حرف از نام لاتین این عنصر یعنی Hydrogen است. هم چنین نیتروژن را با حرف N نشان میدهند. این حرف نیز نخستین حرف از نام لاتین این عنصر یعنی Nitrogen است نام و نشانه ی شیمیایی برخی عنصرها در ص 8 كتاب وجود دارد. 

 


همان گونه كه در جدول صفحه پیش دیده می شود در نشانه ی شیمیایی دو حرفی فقط حرف نخست را بزرگ می نویسند. برای مثال عنصر كلیسیم را با نشانه Ca نشان می دهند. نخستین حروف را به شكل C نشان می دهند. نخستین حرف را به شكل C(حرف بزرگ) و دومین حرف را به صورت a(حرف كوچك) می نویسند.
اتم هایی كه عدد اتمی یكسانی دارند ولی عدد جرمی آن ها با هم تفاوت می كند، در یك خانه از جدول تناوبی عنصرها قرار می گیرند. دانشمندان به چنین اتم هایی هم مكان یا ایزوتوپ می گویند. در واقع ایزوتوپ ها تنها در تعداد نوترون ها با یكدیگر تفاوت دارند و این سبب می شود كه جرم ایزوتوپ ها با هم متفاوت باشد. ایزوتوپ ها یك عنصر خواص شیمیایی دارند اما به عتل تفاوت اندكی كه در جرم آنها وجود دارد، در برخی از خواص فیزیكی وابسته به جرم مانند چگالی،‌تفاوت های ناچیزی با یكدیگر دارند.  



  مقایسه كنید
جدول اتمی تامسون و مدل اتمی رادفورد چه شباهت ها و چه تفاوت هایی با یكدیگر دارند؟ 

شباهت ها :
‌1 – در هر دو مدل اتم كروی شكل است.
2 – در هر دو مدل الكترون دارای بار منفی است
3 – هر دو مدل اتم خنثی است و هر دو به یك اندازه بار مثبت و منفی دارند  



  تفاوت ها: 

1 - در مدل تامسون، بار مثبت خمیر كیك است. در مدل رادفورد، هسته در مركز اتم و عمده جرم اتم را تشكیل می دهد. 
2- در مدل تامسون اتم تو پر و سفت است اما در مدل رادفورد بیشتر حجم اتم را فضای خالی تشكیل می دهد.
3 – در مدل اتمی تامسون، الكترون ها مانند كشمش درون خمیری از بار مثبت پخش شده اند. اما در مدل اتمی رادفورد، هسته ی اتم به وسیله ی الكترون ها محاصره شده است.  



  مقایسه كنید .
مدل اتمی رادفورد با مدل اتمی بور چه شباهت ها و تفاوت هایی با یكدیگر دارند؟ شباهت ها : 

1- در هر دو، هسته در مركز قرار دارد
2 – در هر دو هسته دارای بار مثبت و الكترون دارای بار منفی است
3 – حجم هسته ی اتم در مقایسه با حجم اتم بسیار كوچك است. 

تفاوت ها : 
1- د رمدل اتمی رادفورد، هسته ی اتم به وسیله الكترون ها محاصره شده است، اما در مدل بور، الكترون ها در مدارهایی به دور هسته می چرخند.  



  فكر كنید :
مدل اتمی بور برای سه اتم مختلف در شكل زیر نشان داده شده است. 


 




1 – تعداد الكترون ها ، پروتون ها و نوترون ها را در هر اتم مشخص كنید. 
تعداد نوترون
تعداد پروتون
تعداد الكترون
نام اتم

2
2
2
سمت چپ

4
3
3
وسط

5
4
4
سمت راست

 



  2 – به مجموع تعداد پروتون های یك اتم، عدد اتمی آن می گویند.عدد اتمی هر اتم را مشخص كنید. 

3 = تعداد پروتون = عدد اتمی (اتم سمت چپ)
3 = تعداد پروتون = عدد (اتم وسط)
4 = تعداد پروتون = عدد اتمی (اتم سمت راست)